Scriptie
Wat hier volgt is een artikel dat de hoofdpunten uit deze scriptie samenvat. De volledige scriptie is hier te downloaden. Alle rechten voorbehouden.
Beatlesbezoek aan Nederland belichaamde
onstuitbare opmars van de jeugd
Ouders en pers keken lachend toe, maar de generatiecrisis zou snel ontbranden tot een conflict
In juni 1964 bezochten The Beatles Nederland. Middenin een generatiecrisis landde op 5 juni een Deens lijnvliegtuig op Schiphol met daarin de meest besproken band van het moment. Veel klaslokalen in de omgeving van de luchthaven zullen die middag gaten vertoond hebben. Er werd driftig gespijbeld om op de luchthaven een glimp van de – in dit geval – fabulous three te kunnen opvangen. Three, want Ringo was ziek.
Spijbelen. Tijdens je middelbare school-jaren een effectief middel om je tegen het geldende gezag af te zetten. En bovendien: er was zoveel meer leuks dan naar school gaan. Destijds stond de wereld in bloei. Er was muziek waarmee je je ouders op de kast kon krijgen: rock ‘n’ roll. Er waren films, en zowel de film- als muziekindustrie bracht de eerste sterren voort: James Dean, Marilyn Monroe, Elvis Presley.
Ja, de wereld stond in bloei. Het was de tijd van veel jeugdspecifieke subculturen. In Engeland, de mods en de rockers. In Amerika de beats en de rock ‘n’ rollers. In Nederland, de nozems en de pleiners. Jeugd werd steeds prominenter zichtbaar in het openbare leven. Daar hoorde een naam bij: de teenager was geboren.
Wrijving
Met die steeds luider en groter wordende groep jongeren, groeide ook de wrijving tussen generaties. Die gezagsproblemen waren ten tijde van het Beatle-bezoek een zeer actueel thema. In Nederland woedde een generatiecrisis. Of zelfs twee, zoals Hans Righart in zijn De Eindeloze Jaren Zestig beweert.
In dat boek schetst Righart het Nederland van de late jaren vijftig en vroege jaren zestig. Alles kwam er net iets later aanwaaien dan in de rest van de wereld. De oorlog lag nog vers in het geheugen en zorgde voor een dilemma. Gaan we vooruit, of herstellen we de vooroorlogse maatschappij? Daar was lang niet iedereen het over eens, en dat schuurde.
Groeiende welvaart
In die wrijving ontwaart Righart een dubbele generatiecrisis. De naoorlogse generatie raakte in crisis met de vooroorlogse, die een wereld van soberheid symboliseerde die zij als verouderd en irrelevant zag. De vooroorlogse generatie raakte op hun beurt in crisis met de rap voortschrijdende moderniteit. Technologische vooruitgang en groeiende welvaart ontsloot voor hen mogelijkheden die zij zich vanuit haar achtergrond zich maar moeilijk eigen kon maken. Enerzijds was er de impuls om dit alles te veroordelen, anderzijds was het ook een aantrekkelijke wereld. Na al die sobere jaren wilde de vooroorlogse generatie ook wel eens wat. Ze konden het zich per slot van rekening veroorloven.
Het bezoek van The Beatles aan Nederland viel middenin die generatiecrises. The Beatles waren een exponent van de snel voortschrijdende moderniteit. De moderniteit waarbij jongeren zo moeiteloos bij aanhaakten en waarbij ouderen zichzelf afvroegen of ze het nu moesten veroordelen of er in mee moesten gaan.
Moderne popsensatie
Is die dubbele generatiecrisis zichtbaar in de berichtgeving rondom het bezoek van The Beatles aan Nederland? En zoja, hoe? Het was tenslotte de eerste directe confrontatie tussen het worstelende en nog enigszins behoudende Nederland en het nieuwe wereldwijde fenomeen: rock ‘n’ roll. Het spanningsveld tussen het oude en het nieuwe, dàt vormde de basis van de generatiecrises en maakte het bezoek van The Beatles aan Nederland zo interessant. Nederland, dat nog voor zo’n groot deel een bijna vooroorlogse moraal en levensstijl had, hoe zou het reageren op deze moderne popsensatie?
Kijkend naar de berichtgeving rondom het bezoek, lijkt opluchting het meest gevoelde sentiment. Behalve in De Volkskrant is de kritiek nergens venijnig; in De Telegraaf en De Groene lijkt ze zelfs direct gericht aan de oudere generatie. ‘Maak je niet druk, geef ze de ruimte’ is de strekking van de berichtgeving. Daarop zijn echter ook een aantal opvallende uitzonderingen.
Mini-generatiecrisis
Zo toonde De Volkskrant zich ten tijde van het Beatlesbezoek nog niet de stem van progressief Nederland die het later zou worden. In de aanloop naar het optreden in Blokker was de toon mild, soms zelfs bewonderend, maar de gebeurtenissen in Blokker hebben de krant blijkbaar niet bekoord. Na afloop leverde De Volkskrant bijna consequent felle kritiek op de gebeurtenissen in het publiek én op het podium. Daardoor lijkt er binnen de berichtgeving van de Volkskrant bijna een mini-generatiecrisis aanwezig.
Ook Het Parool worstelt. De krant probeert in een artikel van 16 mei nog een kritische toon aan te slaan, maar die is in een latere artikelen geheel verdwenen. Een bijna fatale klap op het hoofd van een politieman werd slechts terloops gemeld. Ook het bestormen van het podium in de Treslong-studio door Beatlefans wordt niet genoemd. Die keuzes lijken bewust, want de bestorming van het podium was op tv voor iedereen te zien, en ook de agent werd meteen naar het ziekenhuis afgevoerd. Ook De Volkskrant bericht slechts terloops over dit laatste incident. Beide kranten hebben er duidelijk gekozen om het plezier van het Beatles-bezoek niet te vergallen.
Van crisis naar conflict
Fungeerde het Beatlesbezoek dan als sociale gelijkmaker? Hieven zij kortstondig de generatiecrisis op? Als dat al zo was, dan slechts kortstondig. Er dient een nuance te worden aangebracht in het onderscheid tussen generatiecrisis en generatieconflict. Ten tijde van het Beatlesbezoek aan Nederland kunnen we nauwelijks spreken van een generatieconflict. Een – zelfs dubbele – generatiecrisis, dat wel. Maar later, als de jeugd rookbommen gooit naar de gouden koets, het Maagdenhuis bezet, bakstenen gooit tijdens het Bouwvakoproer, dán pas is er sprake van een generatieconflict.
Het bezoek van The Beatles aan Nederland was achteraf gezien een redelijk onschuldig evenement. Het plezier van de jeugd, de ontwapening en humor van The Beatles zelf, en de keuze van de pers om bepaalde minder vriendelijke incidenten slechts terloops te vermelden, zorgden ervoor dat de generatiecrisis even wat verder weg leek.
Noch het jongerengedrag, noch de Beatlemuziek wordt uitgesproken scherp veroordeeld. Uit de berichten waarin waarin ouderen wordt opgeroepen geen verspilde moeite te doen om de onstuitbare opmars van de jeugd tóch te stuiten, blijkt dat enkele journalisten destijds allang doorhadden dat de ‘opmars van de tiener’ pas net begonnen was, en nog lang niet voorbij.