Positivisme. Het sluipt er langzaam in de laatste weken. Eerst was daar die vreemde groep op LinkedIn: Iedereen Elke Dag Plezier. LinkedIn, dat haar bestaansrecht ontleent aan de zichzelf subtiel aan de wereld presenterende professional, moest ervoor waken niet door stilstand te worden ingehaald. Waar het de laatste weken over werk gaat, gaat het over de mindere kant daarvan. Ontslagen, weggesaneerde afdelingen, vacaturestops, noem maar op. En dus was daar ineens Iedereen Elke Dag Plezier. Met inmiddels bijna tienduizend leden wordt er lekker gek gediscussieerd over hoe je in het Grieks fijne dag zegt, of waarom we eigenlijk gewoon blij moeten zijn met de crisis. Voor cynici geen plaats, op Elke Dag Plezier.

En dat is een onvoorziene bijkomstigheid van de somberte die de crisis met zich meebrengt. Voor de cynicus is geen plek meer. Vele media vaarden er tot voor kort wel bij om een cynicus in de gelederen te hebben. Een meestal wat oudere man (nooit een vrouw) zat dan met gegroefde kop aan tafel om daar zijn met zuur omrande mening te geven over groot of klein nieuws.

En ze zijn er bekend mee geworden. Jan Mulder was de eerste. De manier waarop hij bij Barend & van Dorp aan tafel af en toe geweldig uit zijn slof kon schieten verontwaardigde, maar deed ook verlekkerd gniffelen. Kijk die gekke, zure Jan weer eens uitvallen. Als je geluk had, ging hij nog bijna een gast te lijf ook.

Dan is er nog Nico Dijkshoorn, die elke woensdag heerlijk cynisch mag komen dichten bij De Wereld Draait Door. Nico is een geval apart, want soms gooit hij er ineens dusdanig veel sentiment doorheen dat je hem bijna over zijn bol wilt aaien. Zoals toen hij vlak achter Henny Huisman zat, en zich tot wijlen zijn moeder richtte. “Mam, ik zit achter hem!”

Bijna aandoenlijk. En laten we Maarten van Rossum niet vergeten. De man die doorgaans vanachter een zweem van ogenschijnlijk intellect cynische aanvalletjes pleegt op wat er maar voorbij komt. Zélfs zijn geliefde Verenigde Staten moeten het soms ontgelden.

Maar gisteren, bij Studio Voetbal, zag ik in dat de cynicus op tv zijn langste tijd heeft gehad. Het wekelijkse borrelpraatprogramma had Hugo Borst, ook zo lekker cynisch, te gast. En toen Borst een cynische monoloog afstak over het Nederlands elftal, vond Jack het direct genoeg. Hugo was nog niet eens op stoom gekomen, en hij hoopte nog zo dat hij het weer even over Joris Matthijsen kon hebben. Joris is namelijk het eeuwige onderwerp van Hugo’s vilein. Maar zover liet Jack het niet komen.

Waar hij voorheen de kijkcijfers en Youtube-hits al voor zich zag als Hugo andermaal fulmineerde slechte trainers, ondermaatse voetballers en graaiende clubvoorzitters, trad Jack nu kordaat op. “Waarom zo cynisch?” Hugo wist het zelf ook niet.

Ik zeg het je: samen met graaiende bankiers, woekerpolissen, zelfverrijking en dikke bonussen gaat er door de crisis nog iets verloren. Positivisme, lachen en vrolijkheid worden het adagium en daardoor is de cynicus straks niet meer. Zouden we hem gaan missen?

Ik heb een naam hoog te houden wat betreft het inhaken op hypes die alweer op hun retour zijn. Kwam ik vroeger met een volle knikkerzak het schoolplein oplopen, bleek het knikkerseizoen alweer voorbij. Later, toen al puber, werd ik fan van de Britse band Oasis op het moment dat hun zelfverklaarde wereldheerschappij al barstjes begon te vertonen. En nu pas begin ik de lol van de internetdienst Twitter in te zien die, als we sommige wijze mannen mogen geloven, zijn beste tijd alweer gehad heeft.

Mocht je het nog niet weten: Twitter is een soort combinatie tussen instant messaging en bloggen. Gebruikers plaatsen korte berichtjes van maximaal 140 tekens waarmee ze laten weten wat ze aan het doen zijn of op elkaar reageren. Twitter wordt ook wel vergeleken met een kroeg.

Vanwege de snelheid waarmee de berichten geplaatst worden en waarmee erop gereageerd wordt, voltrokken enkele politieke en maatschappelijke sleutelmomenten van de afgelopen maanden zich ook op Twitter. Vaak sneller, kleurrijker en veelzijdiger dan bij de traditionele media. Zo deden duizenden Twitteraars realtime verslag van de inauguratie van Barack Obama en de Oscar-uitreikingen.

Toen ik vanochtend een aanhoudende kakafonie van sirenes rondom mijn woonboot hoorde, keek ik dan ook eerst op Twitter. En daar viel, nog voordat de grote media erover berichtten, te lezen dat er op een kleine vier kilometer van mijn huis een Turks lijnvliegtuig in drieëen was geknakt.

Via Twitter las ik ooggetuige-verslagen, zag ik de eerste foto van het vliegtuig en kreeg ik een eerste indruk van de schaal van de ramp. Een welkome aanvulling op de traditionele media, die op dat moment nog onderweg waren naar de plek des onheils. Dat is geen kritiek, dat is enkel een constatering – de Twitterverslagen waren afkomstig van mensen die ten tijde van de crash al ter plaatse waren. Een situatie die we van de traditionele media niet hoeven te verwachten totdat zij een fulltime Schiphol-verslaggever aanstellen.

Nu zijn er altijd mensen die, terwijl Twitter volstroomt met snelle berichtjes, oproepen tot kalmte. Die wijzen op journalistieke basisbegrippen als duiding, hoor en wederhoor en noem maar op. Paul Vereijken is zo iemand. Zijn zure, ietwat belerende stuk op De Nieuwe Reporter vandaag laat zien dat er nog niet bij alle journalisten een lichtje is gaan branden op de mogelijkheden die Twitter biedt.

Het stuk van Vereijken is een oproep tot matiging. Al die Twitteraars die over elkaar heen vallen met berichtjes over wat voor verschrikkelijks er wel niet gebeurd is – dat moeten we niet hebben, vindt Paul. We moeten duiden, horen en wederhoren. Volgens Vereijken is er behoefte aan ‘een wijze man in de Twitter-kroeg.’ Want, weet hij, Twitter is een medium, en geen bron.

Kom op Paul, daar sla je een aantal planken behoorlijk mis. Ten eerste, die wijze mannen zijn er natuurlijk legio op Twitter. Journalisten, analysten, deskundigen – er zijn er veel met een Twitter-account. Mensen die je kunt vertrouwen, van wie je goed gefundeerde berichten mag verwachten. Ten tweede is Twitter wel degelijk een bron. Hoe betrouwbaar die bron is, hangt af van de betrouwbaarheid van de Twitteraar. Maar een bon is het zeker. En tegelijkertijd is het ook nog eens een medium. Pfoe. Lastig allemaal hoor.

Natuurlijk, wat betreft die snelheid heeft Vereijken gelijk. Twitter is snel, en niet alles is even betrouwbaar. Maar dat is niet erg, want als we weten dat er ergens een vliegtuig is neergestort willen we daar nú van weten hoe dat zit. En door het samenleggen van de Twitter-puzzelstukjes kwam ik vanochtend een heel eind. Daarbij stonden sommige verslaggevers van traditionele media ook bijna voor spek en bonen voor de camera. Er was weinig bevestigd, en er kon weinig gemeld worden. Maar wéten willen we het wel. We willen niet wachten tot het NOS-journaal van acht uur ’s avonds.

En daar kwam Twitter om de hoek kijken. Via alle kleine berichtjes ontstond er een rijk geschakeerd beeld van alles wat met de crash te maken had. De wijze mannen waar Vereijken zo naar lijkt te smachten waren aanwezig in de vorm van échte journalisten die zich in deze van hun Twitter-account bedienden.

Vereijken lijkt – en dat is opmerkelijk gezien zijn 21 levensjaren – vast te houden aan een bijna belegen gematigdheid van weleer. Beste Paul, Twitter is een bron. Eentje die je naar eigen inzicht moet gebruiken en vertrouwen. en daar heb je echt geen wijze mannen voor nodig.

En dan zie ik Verbeek ineens opduiken in de Holland Sport-polonaise waarmee de maandaguitzending van De Wereld Draait Door steevast wordt opgeleukt. In tegenstelling tot een laf kontjedraaiende Kevin Hofland, gisteren voor de camera’s van de NOS, wil Gert-Jan Verbeek maar één ding: de onrust wegnemen. En dat kan eigenlijk heel eenvoudig: een praatje met de nationale allemanssportvriend Wilfried de Jong. Dapper. Of gewoon logisch?

Even terug naar hoe het begon. Begin dit jaar trok Feyenoord Gert-Jan Verbeek aan als trainer. Verbeek had zich bij Heerenveen bewezen met aantrekkelijk en aanvallend voetbal, gedragen door jonge en vooral superfitte spelers. Feyenoord wilde ook zo voetballen, en stabiliteit bereiken nadat de afgelopen jaren trainers elkaar in hoog tempo opvolgen.

Vooralsnog krijgt Feyenoord daarin niet zijn zin. Veel blessures, onooglijk voetbal en aankopen die hun belofte nog steeds niet hebben ingelost. Een verklaring voor waar hem dat nu precies aan ligt lijkt op dit moment welhaast de Heilige Graal van het voltallige sportjournaille. Jack van Gelder kwam gisteren in Studio Voetbal met tafelgenoten Youri Mulder en Hugo Borst tot een onconventionele, maar op het oog logische verklaring. Die luidde: ‘Spelers vragen of ze wel of niet met de trainer verder willen, en de spelers die dat niet willen in de winterstop laten vertrekken.’

Dat is doorgaans niet wat er gebeurt als de resultaten ontoereikend zijn. Dan is het meestal de trainer die mag vertrekken. Maar goed, Feyenoord heeft geen rooie cent en kan Gert-Jan Verbeek dus niet de vereiste afkoopsom betalen. En als we Feyenoord mogen geloven is dat ook niet aan de orde. En dus kan er, door de situatie om te draaien en een handvol spelers te verkopen, misschien nog verdiend worden aan de situatie.

Een veelgehoorde verklaring voor de malaise zijn de trainingsmethoden van Verbeek. Verbeek, zelf een topfitte Fries, traint hard. Bij Heerenveen kon hij die trainingen moeiteloos voorleggen aan een jonge selectie. Nu, bij Feyenoord, bevat de selectie relatief veel dertigers. Die hebben conditioneel een achterstand op de jonkies, en weten vaak allang wat wel en vooral niet werkt voor hun lichaam. En dan krijg je ineens de beul van Jubbega voor je neus.

En dus is de rekening die Feyenoord nu gepresenteerd wordt geenszins de schuld van Verbeek. Het legioen lijkt dat te weten: die staan achter Verbeek en zijn zéér kritisch op de spelers. De oplossing van Van Gelder & co. lijkt dan ook niet zo’n gekke. Verbeek is een toptrainer, dat heeft hij bewezen én bewijst hij door in het heetst van de strijd op prime-time televisie met de billen bloot te gaan. Spelers bij wie lichamelijke en geestelijke gewoonten al dusdanig zijn ingesleten dat ze zijn trainingen niet meer bij kunnen benen moeten dan net als Verbeek dapper zijn en hun conclusies trekken.

Ik zit hier in een vergeten hoek van de Korrewegwijk te luisteren naar de nieuwe plaat van het Amerikaanse collectief My Morning Jacket uit Kentucky. Zij bewijzen nu alweer dik negen jaar dat er in Kentucky meer te halen valt dan overdadig gefrituurde kip.

Het zou zomaar kunnen dat My Morning Jacket verantwoordelijk is voor het mooiste liedje ooit. I Will Be There When You Die bezingt een simpele maar ook ontzettend nederige emotie. “As long as you keep a straight face, I will be there when you die,” huilt Jim James, zanger van My Morning Jacket en beoogd troonopvolger van Neil Young. We zwaaien onze geliefden graag uit richting het vagevuur, zolang ze maar geen van pijn vertrokken gezicht tonen. Het moet wel leuk blijven.

Ik was ze al bijna weer vergeten, My Morning Jacket. Hun debuut The Tennessee Fire draaide ik grijzer dan grijs. Toen ik vorige maand de Nederlandse distributeur van de band hoorde aankondigen dat de nieuwe plaat “vrij briljant” was maakte mijn hart een sprong. Ik wist dat de man graag sprak in gedempt enthousiasme en wist/dacht/verlangde vurig: “het zal toch potverdomme niet.”

En nu is hij daar. De vijfde studioplaat van My Morning Jacket heet Evil Urges. Het is weinig post-millenniumplaten gelukt de staalkaart van de Amerikaanse popmuziek van de jaren ’50, ’60 en ’70 te vangen. Op Evil Urges hoor ik de blues van Buffalo Springfield, de psychedelica van Jefferson Airplane en de melodieën van The Band. Er word gerockt als The Grateful Dead en alleen James Taylor kon zulke ijzingwekkend mooie liedjes schrijven. Toch blijft het altijd onmiskenbaar My Morning Jacket. De band werpt regelmatig een steelse blik over de schouder richting haar eigen oudere werk. Two Halves en Touch Me I’m Going To Scream Part 2 zijn onmiskenbaar My Morning Jacket.

Ook laat My Morning Jacket op Evil Urges een kant zien die ik al langer vermoedde. Viezige, druipende funk. Prince mag nu wel uitkijken. Ik wist dat ze het in zich hadden, maar de soul die ze op deze plaat aan de dag leggen, is wel erg indrukwekkend. De titletrack en Highly Suspicious grooven schaamteloos.

Een road trip. Wijdse maar vooral desolate wegen en veel stof. Waterig zonnetje en zinderende hitte. Daar krijg ik zin in van deze plaat. Desnoods in een 45km wagentje. Als die geluidsinstallatie maar dik in orde is.

I Will Be There When You Die
[youtube]O4K70h7s1PQ[/youtube]

—

Dit gedicht werd in januari 2007 opgenomen in het poëzietijdschrift Het liegend konijn; het wordt in 2008 ook opgenomen in Erik Lindners nieuwe bundel Terrein, die zal uitkomen bij Uitgeverij De Bezige Bij.

You’d sing too
if you found yourself
in a place like this
You wouldn’t worry about
whether you were as good
as Ray Charles or Edith Piaf
You’d sing
You’d sing
not for yourself
but to make a self
out of the old food
rotting in the astral bowel
and the loveless thud
of your own breathing
You’d become a singer
faster than it takes
to hate a rival’s charm
and you’d sing, darling
you’d sing too

Uit: Book of Longing, gepubliceerd door McClelland & Stewart, 2006.

Uit: from The World is Sweet (Bloomsbury Children’s Books, 2000), copyright © Valerie Bloom 2000.

Op Nederland 2 is een Marokkaan te zien die samen met een KRO-presentatrice de heide over wandelt. Op Nederland 1 doen kinderen opdrachten. Op drie een jeugdserie. De televisiewereld lijkt niet te verkeren in de door mij zo verwachte shock.

Een paar uur later wordt duidelijk waarom. Mijn verontwaardiging was misplaatst; het 82-jarige leven van zo’n bepalende figuur binnen de Nederlandse cultuur en maatschappij doe je met een spoedjournaal geen recht.

En dus beheerste Jan vanaf zes uur de Journaals, De Wereld Draait Door en werden Rob de Nijs en Henk Kamp de deur gewezen bij Pauw en Witteman. “Jan Wolkers is dood, uw genezen knie kan nog wel even wachten meneer Kamp.” Prachtig. Daarna volgde een herhaling van Schatkamer, waarin Wolkers terugkijkt op oude tv-fragmenten.

Terugkerend in alle uitzendingen is de vraag: “Hoort Wolkers nu wél of níet bij de Grote Drie, bij het rijtje Mulisch, Reve en Hermans?” Dat hij erbij hoort, lijkt me buiten discussie. Natúúrlijk hoort hij erbij! Maar moeten we niet verder gaan?

Stuk voor stuk grote schrijvers natuurlijk, Mulisch, Reve en Hermans. Maar alledrie schreven ze literatuur met een grote L. Vooral Reve wordt door velen, ondanks zijn onbetwiste talent, als ontoegankelijk ervaren.

Wolkers daarentegen schreef literatuur zoals die alleen in Nederland gemaakt had kunnen worden. Met een grenzeloze liefde en tomeloos enthousiast schreef hij over natuur, de kust, de zee, en Texel. Details wist hij zonder uitzondering prachtig verwoord en scherp getekend op papier te krijgen.

In de jaren zestig rukte hij bijna eigenhandig een hele generatie uit de prudente verstijving van de jaren van de wederopbouw. In de winter van zijn leven wist hij diezelfde generatie te ontroeren met zijn eigenlijk voor kinderen bedoelde televisieserie De Achtertuin van Jan Wolkers.

Niemand heeft ooit beeldspraak uit de natuur zo treffend en alomtegenwoordig gebruikt om de meest alledaagse zaken op te schrijven. Als zijn doodzieke broer zijn hand opsteekt, is dit voor Wolkers ‘als een meeuw die de kust verlaat.’ Wondermooi.

Eigenlijk is Wolkers gewoon De Grote Één.

Volgens Hugo is Over Vaders en Zonen een zoektocht naar de gevoelige plekken in de vader-zoon-relatie. Gisteren waren zeezeiler Henk de Velde en zijn zoon Stefan aan de beurt. Henk de Velde vertrekt voorgoed uit Nederland – per boot, hoe anders. Zoon Stefan blijft achter. In 23 minuten televisie probeert Hugo dapper zijn vinger achter deze voor hem onvoorstelbare kwestie te krijgen. Hoe kan een vader zichzelf ooit voornemen zijn zoon nooit meer te zien?

Het gezicht van Stefan de Velde staat constant op huilen. Er tussendoor legt zijn vader droogjes uit dat zijn zoon best zonder hem kan. De beelden spreken dit overduidelijk tegen. Hugo toont zijn talent voor het ontwaren van vergelijkingen: hij merkt op dat Henk van de zee houdt, en dat dit contrasteert met Stefan, die een tuincentrum runt. En dus kiest voor aarde. Prima Hugo, goed gezien.

In eerdere aflevering signaleerde Hugo al eerder een aantal open-doel-vergelijkingen: Peter Faber en zoon Jasper namen beiden jong afscheid van één of beide ouders. De vader van Xander de Buisonjé draagt nog altijd de gevolgen van zijn hersenbloeding met zich mee, terwijl Xander zelf nog steeds gebukt gaat onder de kwestie-Wendy. Scherp hoor, Hugo.

Aflevering drie ging over acteur Peter Faber, die zijn zoon Jasper toen hij twee was bij zijn moeder achterliet. Iets te vakkundig probeert Hugo de korstjes van de wonden te krabben. De uitzending wordt opgeleukt met rare filmpjes waarin zoon Jasper van een duin springt. Ook haalt Hugo Freud aan. De handrem Hugo, rechts van je. Nu!

Hij heeft geen kop voor televisie, Hugo. In een aftandse regenjas en met een baard van veel meer dan drie dagen rijdt hij in een jeep op weg naar de vaders en zonen. Maar hij stelt scherpe vragen, heeft geen ‘toontje’. Hij lijkt oprecht geinteresseerd, wat ervoor zorgt dat zijn gesprekspartners zich eenvoudig blootgeven.

Af en toe gemakkelijk, af en toe doorzichtig. Maar het is dappere televisie, om zo zonder kop voor de televisie als blaaskakend sportcolumnist de krochten van de vader-zoon-relatie te verkennen.